Kolędy na Szczodre Gody


Poniżej prezentujemy trzy kolędy szczodrogodowe z południa Polski, nagrane przez zespół Brzezica.

A popytajmy się…

Kolęda życząca dla kawalera. Takie pieśni śpiewane były, aby zapewnić młodym mężczyznom powodzenie w nadchodzącym roku. Pojawiają się w nich motywy obecne i w tej kolędzie zanotowanej podczas przeglądu kolęd i pastorałek ludowych w Krzeszowicach w grudniu 2017r., pochodzącej z gminy Kocmyrzów-Luborzyca pod Krakowem. Motyw konia (“granie” oznacza tu igranie, igrce, czyli jazdę na “rozigranym”, skaczącym wierzchowcu) upodabnia młodzieńca do samego Jaryły, młodego wojownika. Motyw bogactwa nawiązuje do pierwotnej całości – pełni młodego świata oraz stanowi życzenie dostatku; może to być też np. złoto lub pawie pióra, a w tym wypadku jest to król darujący bohaterowi wytworną odzież.

A popytajmy się pona gospodarza cy ma Jasieńko doma
 A ni ma go, ni ma, pojechał do króla
 Gro z królem nadobnie, gra ślicznie, podobnie
 A król ci mu za to kosulke na lato
 Gro z królem nadobnie, gra ślicznie, podobnie
 A popytajmy się pona gospodarza cy ma Jasieńko doma
 A ni ma go, ni ma, pojechał do króla
 Gro z królem nadobnie, gra ślicznie, podobnie
 A król ci mu za to portecki na lato
 Gro z królem nadobnie, gra ślicznie, podobnie
 A popytajmy się pona gospodarza cy ma Jasieńko doma
 A ni ma go, ni ma, pojechał do króla
 Gro z królem nadobnie, gra ślicznie, podobnie
 A król ci mu za to buciki na lato
 Gro z królem nadobnie, gra ślicznie, podobnie

Hej, lelija

Kolęda życząca dla panny. Jej melodia została zrekonstruowana, a tekst pochodzi z Podkarpacia, z Cieszacina Wielkiego (Franciszek Kotula 1970, s. 177-178). Pieśń zawiera archaiczny refren “hej, lelija”, nawiązujący być może do imienia samej Leli. Tutaj także występuje motyw luksusu i bogactwa – królewskie ogrody, jedwabny sznur, złota maglownica. Pieśń stanowi życzenie znalezienia w nadchodzącym roku przez adresatkę narzeczonego, który zabierze z “białego kamienia” (“początek i koniec wszystkiego”, miejsce przejścia) w nową rzeczywistość życia w małżeństwie.

Hej, lelija!
 Stąpajże mi, stąpaj,
 Na ten biały kamień.
 Hej, lelija!

 Hej, lelija!
 A z tego kamyka,
 Do mnie na konika.
 Hej, lelija!

 Hej, lelija!
 A gdzie mnie powieziesz,
 Ty mój mielusieńki.
 Hej, lelija!

 Hej, lelija!
 Tam w dalekie strony,
 Gdzie lud nieznajomy.
 Hej, lelija!

 Hej, lelija!
 Cóż tam będę robić,
 A mój mielusieńki - 
 Hej, lelija!

 Hej, lelija!
 Będziesz chusty prała,
 Będziesz maglowała.
 Hej, lelija!

 Hej, lelija!
 A gdzie będę prała,
 Ty mój mielusieńki - 
 Hej, lelija!

 Hej, lelija!
 U króla w ogrodzie,
 Na błyszczącej wodzie,
 Hej, lelija!

 Hej, lelija!
 A gdzie będę wieszkać,
 A mój mielusieńki - 
 Hej, lelija!

 Hej, lelija!
 U króla na górze,
 Na jedwabnym sznurze,
 Hej, lelija!

 Hej, lelija!
 Gdzie będę maglować,
 A mój mielusieńki - 
 Hej, lelija!

 Hej, lelija!
 U króla w piwnicy,
 W złotej maglownicy.
 Hej, lelija!

 Już my ci, dziewczyno,
 Wykolędowali.
 Tylko my ci jeszcze
 Chłopaka nie dali.

Dwa kokoty

Kolęda opisuje proces powstawania chleba, od młócenia ziarna po wyjęcie bochnów z pieca (chleba nie przybywa, ponieważ wilk wydobywający chleb zjada go). Wilk i inne zwierzęta, jak boscy pośrednicy i wysłannicy z zaświatów, obecne są w obrzędowości zimowej również w pieśniach kolędników. Wilka zapraszano na wieczerzę w tym wyjątkowym czasie, aby nie zaszkodził gospodarstwu przez cały nadchodzący rok.

Jest oparta na wariancie ze zbioru Adolfa Dygacza z tekstem zrekonstruowanym na podstawie: M. Federowski “Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy, jego zwyczaje, sposób życia, obrzędy, podania, gusła, zabobony, pieśni, zabawy, przysłowia, zagadki i właściwości mowy.”, T. 1-2. Warszawa 1888 – 1889 (przedruk w: Ziemia Śląska. Pod red. L. Szarańca. T. l. Katowice 1988).

We stodole
 We stodole
 Dwa kokoty młócą
 Hej rano hej

 Kozioł z kozą
 Kozioł z kozą
 Do młyna powiozą
 Hej rano hej

 Koza miele
 Koza miele
 Kozioł jej się śmieje
 Hej rano hej

 Pająk mięsi
 Pająk mięsi
 Mucha woda nosi
 Hej, rano, hej 

 Gęś siodłato
 Gęś siodłato
 Skrzydłem plac zamiato
 Hej rano hej

 Gąska biało
 Gąska biało
 Bocheneczki talo
 Hej, rano, hej  

 Kaczka dziko
 Kaczka dziko
 Chleb do pieca wmyko
 Hej, rano, hej 
 
 Wilk dobywo
 Wilk dobywo
 Chleba nie prziybywo
 Hej, rano, hej